خاتم کاری چیست؟ تفاوت خاتم کاری با میناکاری چیست؟

خاتم کاری چیست؟

خاتم کاری، هنری ظریف و ماندگار از صنایع دستی ایران است که قدمتی طولانی دارد. خاستگاه خاتم کاری به شیراز نسبت داده می‌شود. قدیمی ‌ترین آثار خاتم کاری در این شهر دیده شده و منبر مسجد عتیق شیراز با قدمت بیش از ۱۰۰۰ سال، نمونه‌ای از این آثار است. البته تاریخ دقیق آغاز این هنر مشخص نیست. تاریخ نگاران دوران صفویه را دوره‌ طلایی برای هنر خاتم کاری برمی شمارند. در این دوران، هنرمندان از سراسر ایران به اصفهان، پایتخت آن زمان، دعوت شدند تا در ساختن ساختمان‌ ها، بارگاه ‌ها و اماکن مقدس مشارکت کنند. این هنرمندان در کنار رشته ‌های دیگر هنری مانند منبت‌کاری، کاشی‌کاری و… به شکوفایی و تکامل هنر خاتم کاری نیز کمک کردند.

تفاوت خاتم کاری با میناکاری؟

میناکاری هنری است که در آن با استفاده از لعاب‌های رنگی، نقوش و طرح‌های زیبایی بر روی اشیاء مختلف ایجاد می‌شود. این هنر قدمتی طولانی در ایران دارد و آثار میناکاری ایرانی از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار هستند. خاتم کاری هنری است که در آن با استفاده از قطعات کوچک چوب، استخوان، فلز و صدف، طرح‌های هندسی و منظمی بر روی اشیای مختلف ایجاد می‌شود. این هنر نیز از قدمتی طولانی در ایران برخوردار است و آثار خاتم کاری ایرانی از زیبایی و ظرافت خاصی برخوردار هستند.

انواع خاتم کاری

به طور کلی خاتم کاری را می‌ توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد: خاتم کاری روی مس و خاتم کاری روی چوب که از میان این دو، خاتم کاری روی چوب قدمت بیشتری دارد.

مراحل ساخت محصولات خاتم

در هنر خاتم کاری با استفاده از قطعات کوچک چوب، فلز و استخوان در اشکال هندسی منظم و رنگ‌ های مختلف، طرح‌های زیبایی را خلق می ‌کنند. این طرح‌ ها معمولا از چند ضلعی تشکیل می ‌شوند که می ‌توانند پنج، شش، هفت، هشت یا ده ضلعی باشند.

ابتدا انواع چوب‌ ها و استخوان‌ها را در رنگ‌ های مختلف تهیه کرده و با ابزار مخصوص به طول 30 سانتیمتر و قطر 1 تا 5.2 میلی ‌متر می‌ برند. سپس از آن‌ ها مثلث‌ هایی تهیه می‌شود که پس از سوهان‌ کاری، تمام اضلاع آن به حالت دلخواه و مطابق با طرح درآمده است.

برای تکمیل طرح، نیاز به مفتول ‌های سیمی به صورت مثلث است که برای آماده‌ سازی آن‌ها نیز مراحل مختلفی طی می‌شود.

سپس برای درست کردن خاتم، ابتدا طرح اشکال مورد نظر کشیده می‌شود. سپس مثلث‌ های چوبی، استخوانی و فلزی با دستان هنرمند در کنار هم قرار داده و چسبانده می‌شوند. به این کار «پره» گفته می‌شود.

بعد از چند ساعت، نخ‌ ها باز شده و اضلاع طرح سوهان ‌کاری می‌شوند. سپس چهار عدد از پره‌های ساخته شده را در کنار هم قرار داده و با چسب به هم چسبانده می‌شوند. به این کار «توگلو» گفته می‌شود.

در مرحله بعدی، به وسیله سیم مفتولی گردی که به صورت شش ضلعی منظم آماده شده است، در اطراف هر ضلع شش سیم به وسیله سریشم چسبانده می‌شود و با نخ محکم می‌شود. حاصل آن طرح ستاره‌ای است. این طرح‌ها آنقدر تکرار می‌شوند تا بر اساس طرح مورد نیاز درآمده و سپس در زیر فشار و پرس قرار گرفته و با چند مرحله برش‌کاری و چسبانده لایه‌ های بسیار نازک چوب در اطراف آن، طرح اولیه یک خاتم به وجود می ‌آید.

خاتم ‌ها بر اساس طرح، رنگ، شکل و ابعاد محل مورد استفاده، بر روی سطح کار با چسب مخصوص چسبانده می‌شوند. سپس با ایجاد طرح‌های گوناگون و قرینه ‌سازی تمامی سطح طرح به وسیله خاتم، کار تکمیل می ‌شود. پس از برخی ترمیم‌ ها، سوهان، سمباده و بتونه ‌کاری و نهایتا ساییدن و صاف کردن سطح خاتم، کار برای روغن‌کاری و جلا بخشی به وسیله مواد مخصوص آماده می ‌شود.

ابزار کار

ابزار های مختلفی برای خاتم کاری بکار می روند، برخی از مهم ترین ابزار کار خاتم کاری عبارتند از: گیره فلزی، سوهان، تیز کننده سوهان، چکش، گاز انبر، اره سیم ساب دار، مثلث ساب، مغار، متر فلزی، خط کش ثابت و خط کش تیردار، گونیا و پرگار و رنده مخصوص.

ویژگی های یک خاتم کاری خوب

برای اینکه یک خاتم خوب و باکیفیت باشد، باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد:

• سطح کار باید صاف و بدون هیچ گونه فرورفتگی یا برآمدگی باشد.
• رنگ و مصالح به کار رفته در ساخت خاتم باید یکنواخت باشند.
• رنگ و شکل قطعات خاتم باید ثابت و تغییری نکند.
• ترمیم کاری ‌ها و بتونه کاری ‌ها باید به گونه‌ ای انجام شوند که مشخص نباشند.
• گل‌ ها و اشکال در سطح کار باید قرینه و منظم باشند.
• اساس و ساختمان طرح باید دقیق و مهندسی ‌شده باشد.
• رنگ کاری و روکش دادن محصول باید ماهرانه و بدون نقص انجام شود.
• نقش ‌ها و مثلث ‌ها هر چه ریزتر باشند، کیفیت و ارزش کار بیشتر است.

چه محصولاتی با خاتم کاری تولید می شود؟

این هنر ظریف و نسیف می تواند روی محصولات مختلفی انجام می پذیرد از جمله ظروف و جعبه های مختلف، اشیاء تزئینی، ساعت، گلدان، شمعدان و… اشاره نمود.

خرید این محصولات از فروشگاه معتبر

موسسه صافات با بیش از 24 سال تجربه، یکی از معتبر ترین مجموعه‌ های تولید و عرضه محصولات مذهبی در ایران است. مجموعه ما با ارائه محصولات باکیفیت و اصیل، و تضمین بهترین قیمت، توانسته رضایت مشتریان خود را جلب نماید. شما عزیزان و همراهان گرامی می توانید با خیال راحت محصول مورد نظر خود را از قسمت فروشگاه سایت تهیه فرمایید.