قرآن کریم، کتاب آسمانی مسلمانان، به طور مستقیم به مباحث علمی نمی‌پردازد، اما اشارات و آیات متعددی در آن وجود دارد که به موضوعات کیهان‌شناسی مرتبط می‌شود. این آیات، دیدگاه‌های کلی و گاه جزئی راجع به خلقت جهان، آفرینش آسمان‌ها و زمین، مراحل پیدایش هستی، و نظم و تدبیر حاکم بر کیهان ارائه می‌دهد. در این نوشته قصد داریم در خصوص کیهان شناسی قرآنی صحبت کنیم.
کیهان شناسی قرآنی
همانطور که اشاره شد، قرآن کریم و احادیث اسلامی سرشار از آیات و روایات مربوط به کیهان و کیهان شناسی هستند. دقت در محتوای این آموزه ها، انسان را به شگفتی وا می دارد، چرا که در زمان و مکان نزول وحی، نه علم و دانش بشری در سطح قابل قبولی بود و نه جامعه آمادگی دریافت چنین مفاهیم عمیقی را داشت.
نزول آیات کیهان شناسی در عصر جاهلیت
نکته قابل توجه این است که بسیاری از این آیات در برهه ای از زمان نازل شدند که جامعه بشری، به ویژه در شبه جزیره عربستان، از فرهنگ و علم و دانش اندکی برخوردار بود. در آن دوران، مسائلی مانند زنده به گور کردن دختران، بی ارزش شمردن زنان، و رواج فساد و تباهی، گریبانگیر جامعه بود.
قرآن، منبعی سرشار از حقایق
با وجود این شرایط نامناسب، دین اسلام با ارائه آیات و احادیث متعدد، به تبیین حقایق علمی و اسرار کیهان پرداخت. این آیات، که گاه به زبان ساده و گاه به صورت رمزی و پیچیده بیان شده اند، حاوی اطلاعات شگفت انگیزی در مورد خلقت آسمان ها و زمین، مراحل آفرینش انسان، نظم و حساب حاکم بر جهان، و دیگر پدیده های کیهانی هستند.
شکل گیری نخست جهان آفرینش
خداوند در آیه آیه 30 سوره انبیاء می فرماید
أَ وَ لَمْ یرَ الَّذِینَ کفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کلَّ شَی ءٍ حَی أَ فَلا یؤْمِنُونَ
آیا کافران ندیدند که آسمان ها و زمین به هم پیوسته بودند، سپس آنها را از یکدیگر باز کردیم و هر موجود زنده ای را از آب آفریدیم؟ آیا ایمان نمی آورند؟
این آیه به یکی از مهم ترین حقایق علمی در مورد پیدایش جهان اشاره می کند. در این آیه، خداوند متعال به کافران می فرماید که آسمان ها و زمین در آغاز به هم پیوسته بودند و سپس آنها را از یکدیگر جدا کرد.
علم نوین و آیه 30 سوره انبیاء
نظریه “انفجار بزرگ” که امروزه مورد قبول اکثر دانشمندان است، بیان می کند که جهان در حدود 13.8 میلیارد سال پیش از یک توده بسیار داغ و متراکم به وجود آمده است. این توده در اثر یک انفجار عظیم، به سرعت منبسط شد و در طی این انبساط، به تدریج سرد و متراکم شد و در نهایت، ستارگان، سیارات و کهکشان ها را به وجود آورد. پس از انفجار بزرگ و سرد شدن تدریجی جهان، شرایط برای پیدایش حیات فراهم شد و اولین موجودات زنده در آب ها به وجود آمدند.
همچنین خداوند در آیه 11 و 12 سوره فصلت می فرماید
ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ وَ هِی دُخانٌ فَقالَ لَهَا وَ لِلْأَرْضِ ائتِیا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قَالَتا أَتَیْنا طَاعِعِینَ
سپس به آسمان پرداخت، در حالی که دود بود، به آن و زمین فرمود: خواه و ناخواه به فرمان من درآیید. گفتند: فرمانبردار آمدیم.
همانطور که در آیه آمده است، آسمان در آغاز آفرینش به صورت دود بود. این مطلب با علم نوین مطابقت دارد. علم نوین می گوید که در آغاز آفرینش، جهان به صورت توده ای بسیار داغ و متراکم از گاز و ذرات بود. این توده در اثر انفجار بزرگ، به سرعت منبسط شد و در طی این انبساط، به تدریج سرد و متراکم شد و درنهایت، ستارگان، سیارات و کهکشان ها پدید آمدند.
سخن پایانی
برخی آیات قرآن کریم، ما را به تفکر در خلقت جهان و خالق آن از طریق تفکر عقلی و علمی رهنمون می شوند. این آیات به مباحثی مانند آغاز، ادامه و پایان جهان می پردازند، در حالی که دانشمندان همواره در تلاشند تا به سوالاتی مانند چگونگی پیدایش جهان با این نظم و ترتیب، چگونگی ادامه حیات آن با شرایط موجود و سرانجام آن پاسخ دهند.
دانشمندان با بررسی مواد تشکیل دهنده ستارگان و سیارات، به یکسانی آنها پی بردند. آنها همچنین نحوه حرکت ستارگان، مسیر طی شده توسط آنها و نحوه چرخش سیارات به دور آنها را مطالعه کردند. محاسبات انجام شده بر روی اندازه و طول عمر ستارگان نشان داد که قوانین خاصی بر حرکت، مواد و اجرام آنها حاکم است و آنها از برنامه های مشخصی پیروی می کنند. از این رو، دانشمندان به این نتیجه رسیدند که همه آنها باید از یک منبع و منشاء واحد سرچشمه گرفته باشند.
اعجاز قرآن در بیان حقایق علمی
یکی از وجوه اعجاز قرآن کریم، بیان حقایق علمی در زمانی است که بشر از درک و فهم آنها عاجز بود. به عنوان مثال، آیاتی که به مسائلی مانند انبساط جهان، حرکت زمین، وجود اتم، و نظم حاکم بر کهکشان ها اشاره دارند، در زمانی نازل شدند که علم بشر هنوز به درک این حقایق نرسیده بود.
نکته قابل تأکید این است که بسیاری از اسرار و رموز نهفته در آیات کیهان شناسی قرآن، هنوز هم برای بشر ناشناخته باقی مانده است. این موضوع نشان از عمق و عظمت این آیات و اعجاز فوق العاده قرآن کریم دارد.
