قرآن کریم، کتاب آسمانی مسلمانان، یکی از اعجازهای بزرگ الهی است که در طول تاریخ همواره مورد توجه مسلمانان و غیرمسلمانان بوده است. یکی از وجوه اعجاز قرآن، اعجاز علمی آن است.
اعجاز علمی قرآن، یعنی بیان حقایق علمی در قرآن که در زمان نزول قرآن، بشر از آنها بی‌اطلاع بوده است. این حقایق علمی، با پیشرفت علم و دانش بشر، به تدریج کشف شده‌اند و با یافته‌های علمی امروز مطابقت دارند.
اعجاز علمی قرآن، یکی از دلایل حقانیت قرآن و رسالت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است. این اعجاز، نشان می‌دهد که قرآن، کتابی الهی است که از سوی خالق هستی نازل شده است.
تعریف اعجاز
اعجاز، یعنی کاری خارق‌العاده که از توان بشر خارج است و تنها از سوی خداوند می‌تواند انجام شود. اعجاز، معمولاً برای اثبات ادعای نبوت یا رسالت یک پیامبر انجام می‌شود.
انواع اعجاز
اعجاز، به دو نوع تقسیم می‌شود:
اعجاز عملی: این نوع اعجاز، با انجام کارهایی خارق‌العاده، مانند زنده کردن مردگان، شفای بیماران لاعلاج، یا شکافتن دریا با عصای موسی (ع)، انجام می‌شود.
اعجاز علمی: این نوع اعجاز، با بیان حقایقی علمی که در زمان نزول، بشر از آنها بی‌اطلاع بوده است، انجام می‌شود.
اعجاز علمی قرآن
اعجاز علمی قرآن، یکی از مباحث مهم در علوم قرآنی است. این موضوع، از دیرباز مورد توجه مسلمانان و غیرمسلمانان بوده است.
اعجاز علمی قرآن، از دو طریق قابل اثبات است:
مطابقت آیات قرآن با یافته‌های علمی امروز: این روش، رایج‌ترین روش برای اثبات اعجاز علمی قرآن است. در این روش، آیات قرآن که به حقایق علمی اشاره دارند، با یافته‌های علمی امروز مقایسه می‌شوند. اگر این آیات با یافته‌های علمی مطابقت داشته باشند، می‌توان نتیجه گرفت که قرآن، کتابی الهی است که از سوی خالق هستی نازل شده است.
عدم امکان دانستن حقایق علمی در زمان نزول قرآن: این روش، مبتنی بر این فرض است که بشر در زمان نزول قرآن، از حقایق علمی امروز بی‌اطلاع بوده است. اگر آیات قرآن به حقایقی علمی اشاره داشته باشند که بشر در زمان نزول قرآن از آنها بی‌اطلاع بوده است، می‌توان نتیجه گرفت که این آیات، از سوی خداوند نازل شده‌اند.
نمونه های اعجاز علمی قرآن کریم
ستارگان آسمان
در آیه 6 سوره صافات، خداوند می‌فرماید: و آسمانِ پایین را با ستارگان زینت کردیم.
در زمان نزول قرآن، دانشمندان بر این باور بودند که فقط آسمان بالا (آسمان هشتم طبق فرضیه بطلميوس) آسمان ستارگان ثابت است. اما امروزه می‌دانیم که این فرضیه نادرست است و ستارگان در تمام آسمان‌ها پراکنده‌اند.
عدم پیروی قرآن از فرضیه نادرست مشهور آن زمان، یکی از اعجازهای علمی این کتاب آسمانی است. این اعجاز، نشان می‌دهد که قرآن از سوی خالق هستی نازل شده است که به علم بی‌پایان او آگاه است.
حرکت خورشید
در آیات 38 تا 40 سوره یس، خداوند می فرماید که: و خورشيد كه تا قرارگاهش روان است؛ اين اندازهگيرى (خداى) شكست ناپذير داناست. و ماه را برايش منزلگاههايى قرار داديم، تا اينكه همچون شاخك ديرينه (قوسى شكلِ زرد رنگ) برگردد.
در زمان نزول این آیات، فرضیه بطلمیوس بر محافل علمی جهان حاکم بود. طبق این فرضیه، اجرام آسمانی به خودی خود حرکتی نداشتند، بلکه در دل افلاک که اجسامی بلوری و همچون طبقات پوست پیاز روی هم متراكم بودند، میخکوب شده بودند و حرکت آنها تابع حرکت افلاکشان بود. بنابراین، در آن روز نه شناور بودن خورشید مفهومی داشت و نه حرکت طولی و جرياني آن.
اما با پیشرفت علم و فرو ریختن پایه‌های فرضیه بطلمیوس در قرون اخیر، این نظریه قوت گرفت که خورشید در مرکز منظومه شمسی ثابت و بی‌حرکت است و تمام منظومه شمسی پروانه‌وار به گرد آن می‌چرخند. در این صورت، مفهوم تعبيرات آيات فوق که حركت طولي و دوراني را به خورشيد نسبت می‌داد، روشن نبود. با ادامه پیشرفت علم، امروزه ثابت شده است که خورشید نیز مانند سایر اجرام آسمانی، حرکت‌هایی دارد.
حرکت زمین
در آیه 88 سوره نمل ذکر شده که: و کوه‌ها را می‌بینی و آنها را ساکن و جامد می‌پنداری، در حالی که مانند ابر در حرکتند. این صنع و آفرينش خداوندي است که همه چيز را متقن آفريده است. او از كارهايي كه شما انجام ميدهيد، آگاه است.
این آیه، اشاره به حرکت کوه‌ها دارد. حرکت کوه‌ها، حرکتی بسیار آهسته است که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست. اما با استفاده از ابزارهای علمی، می‌توان این حرکت را مشاهده و بررسی نمود.
زوجیت
در آیات متععدی در قرآن به زوجیت میوه‌ها و گیاهان و انسانها اشاره شده است. (سوره رعد آیه 13، شعراء، آیه 7، یس، سوره) همچنین در برخی دیگر از آیات سخن از زوجیّت همه موجودات است (ذاریات آیه 49)
بسیاری از مفسران و صاحب نظران، آیاتی از قرآن را که به زوجیت گیاهان و زوجیت عام موجودات اشاره دارند، از اشارات علمی قرآن دانسته‌اند. این آیات، اعجاز علمی قرآن را نشان می‌دهند، زیرا مردم عصر نزول قرآن از زوجیت همه گیاهان و زوجیت عام موجودات اطلاع نداشتند.
البته، تطبیق برخی از این آیات با مواردی همچون الکترونها، پروتونها و ستارگان، قطعی نیست و این موارد حداکثر ممکن است از مصادیق این آیات به شمار آیند.
نیروی جاذبه
برخی مفسران وره رعد آیه 2، و لقمان آیه 10 را اشاره‌ای به نیروی جاذبه می‌دانند. این مفسران بر این باورند که کشف نیروی جاذبه توسط ابوریحان بیرونی و مشهور شدن آن به نیوتن، نشان می‌دهد که قرآن در زمان خود، از وجود چنین نیرویی آگاه بوده است.
البته، باید توجه داشت که واژه «عَمَد» در این آیات، جمع است و می‌تواند اشاره به نیروهای متعددی باشد. نیروی جاذبه، یکی از این نیروها است و سایر نیروها هنوز کشف نشده‌اند.
لقاح
آیه ۲۲ سوره حجر، به بادهای زایا و باردار کننده اشاره دارد. برخی مفسران، مقصود از این آیه را بادهایی دانسته‌اند که گرده‌های گیاهان نر را به گیاهان ماده می‌رسانند و آنها را زایا می‌کنند. این مفسران، اشاره قرآن به این موضوع را نمونه‌ای از اعجاز علمی قرآن می‌دانند.
تفسیر دیگری که برای این آیه ارائه شده است، اشاره به لقاح ابرها و بارور شدن آنهاست. این تفسیر با توجه به ادامه آیه که مسئله نزول باران را مطرح کرده اند.
با این حال، برخی دیگر معتقدند که اشاره قرآن به لقاح گیاهان، اعجاز علمی محسوب نمی‌شود. زیرا در صدر اسلام به طور اجمال از تاثیر گرده افشانی برخی گیاهان (همچون خرما) اطلاع داشتند.
رقیق بودن هوا در ارتفاعات
در سوره انعام آیه 125 می فرماید خداوند هر کس را که بخواهد به راه راست هدایت کند، قلبش را برای پذیرش حق می‌گشاید. و هر کس را که بخواهد به خاطر اعمالش در گمراهی رها کند، قلبش را چنان تاریک و بسته می‌کند که گویی می‌خواهد به آسمان صعود کند. این گونه خداوند پلیدی را بر کسانی که ایمان نمی‌آورند قرار می‌دهد.
مفسران معتقدند که بيان اين تشبيـه در آن روز كه هنوز اين واقعيت علمـي به اثبات نرسيده بوده، در حقيقت، از معجـزات علمی قـرآن به شمار می‌رود.
دلایل اعجاز علمی قرآن
اعجاز علمی قرآن، دلایل مختلفی دارد. از جمله این دلایل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
علم بی‌پایان خداوند: خداوند، خالق هستی و عالم به اسرار آن است. بنابراین، طبیعی است که قرآن، که کلام خداوند است، حاوی حقایق علمی باشد.
پیامبر اکرم (ص) بی‌سواد بودند: پیامبر اکرم (ص)، فردی بی‌سواد بودند و از علم و دانش روزگار خود بی‌اطلاع بودند. بنابراین، نمی‌توانستند حقایق علمی را از منابع بشری بیاموزند.
عدم امکان تحریف قرآن: قرآن کریم، کتابی محفوظ است و از زمان نزول خود تاکنون، هیچ تحریفی در آن صورت نگرفته است. بنابراین، حقایق علمی قرآن، از زمان نزول خود تاکنون، تغییر نکرده‌اند.
سخن پایانی
قرآن کریم کتابی پر از معجزات است و بديهی است با پيشرفت علم، هر روز ابعاد تازه‌ای از اعجاز اين كتاب آسمانی بر بشر روشن خواهد شد که موجب تکميل مباحث قبل می‌شود. ما در این نوشته سعی نمودیم به برخی از اعجازهای علمی قرآن بپردازیم. البته این تنها بخشی کوچکی از ابعاد بزرگ و وسیع معجزات قرآن است و اشاره کردن همه آنها در یک نوشته امکان پذیر نیست.
